काठमाडौं, साउन ४।
प्री-डायबिटिज एक यस्तो अवस्था हो, जहाँ व्यक्तिको रगतमा चिनीको मात्रा सामान्यभन्दा बढी भए पनि डायबिटिज रोगको मापदण्डमा भने नपुगेको हुन्छ। चिकित्सकहरूका अनुसार, प्रायः यस अवस्थाको कुनै स्पष्ट लक्षण नदेखिने भएकाले धेरैले समयमै थाहा पाउँदैनन्।
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार, अधिकांश बिरामीमा सामान्य स्वास्थ्य परीक्षणका क्रममा मात्र प्री-डायबिटिजको पहिचान हुने गरेको छ। यदि समयमै सावधानी अपनाइएन भने यही अवस्था भविष्यमा टाइप–२ डायबिटिजमा परिणत हुने खतरा रहन्छ।
जोखिम बढाउने कारणहरू
विशेषज्ञहरूका अनुसार प्री-डायबिटिज हुनका केही प्रमुख कारणहरूमा उमेर, जातीय पृष्ठभूमि, शरीरमा बोसोको मात्रा (विशेष गरी पेट वरिपरि), र असन्तुलित खानपान तथा निष्क्रिय जीवनशैली रहेका छन्।
चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने इन्सुलिन नामक हर्मोन शरीरमा बोसो धेरै हुँदा प्रभावहीन हुन थाल्छ। यस्तो अवस्थामा शरीरले अझ बढी इन्सुलिन उत्पादन गर्न खोजे पनि त्यसको प्रभाव दीर्घकालीन रूपमा पर्याप्त हुँदैन, जसले गर्दा रगतमा ग्लुकोजको मात्रा बढ्न थाल्छ।
नियन्त्रणका उपायहरू
चिकित्सकहरूका अनुसार प्री-डायबिटिज अवस्थालाई समयमै नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यसका लागि तौल घटाउनु सबैभन्दा पहिलो र प्रभावकारी उपाय हो। हालको तौलको झन्डै १० प्रतिशत घटाउन सकेमा कलेजोमा जम्मा भएको बोसो घट्न सक्छ र इन्सुलिनको असरकारिता बढ्न सक्छ।
पोषणविद् तथा डाक्टरहरूले सन्तुलित आहार र शारीरिक सक्रियतालाई प्रमुख विकल्पका रूपमा अघि सारेका छन्। उनीहरूका अनुसार, विशेष रूपमा चिनीयुक्त पेय पदार्थ, प्रोसेस्ड मासु, रिफाइन्ड कार्बोहाइड्रेट, र तारेका आलुजन्य परिकारहरू प्री-डायबिटिज बिरामीका लागि हानिकारक हुन सक्छन्।
त्यसको सट्टामा फलफूल, हरियो पातयुक्त तरकारी, साबुत अन्न, कम फ्याट दही, र चिनीविहीन चिया–कफी जस्ता खानेकुरा सिफारिस गरिएको छ।
जीवनशैली परिवर्तन नै मुख्य उपाय
विशेषज्ञहरू भन्छन्, “प्री-डायबिटिज पत्ता लाग्नु आफैंमा डायबिटिजको अन्त्य होइन, तर सचेत बन्ने उपयुक्त अवसर हो।” उनीहरूको सुझावमा, सानो परिवर्तनबाट जीवनशैली सुधार सुरु गर्दा दीर्घकालीन लाभ लिन सकिन्छ।
स्वास्थ्य मन्त्रालय तथा विभिन्न गैर–सरकारी संस्थाहरूले पनि यस्ता अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै जनचेतना कार्यक्रम र निःशुल्क परीक्षण अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन्।
विशेषज्ञहरू रोग नियन्त्रणमा जीवनशैली सुधारलाई नै मुख्य उपाय मान्छन्। उनीहरूको भनाइमा, नियमित व्यायाम, तौल नियन्त्रण, सन्तुलित आहार, र समय–समयको स्वास्थ्य परीक्षणले प्री-डायबिटिजलाई सहजै नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ।
